روز ششم دی روز سردفتر اسناد رسمی مبارک باد

 

به بیان اینکه سردفتر حافظ امنیت قضائی وحقوقی وروانی درحوزه های اقتصادی مردم وجامعه است ازاین رو نقش منحصر به فردی درتحول وتکامل حقوقی جامعه دارد بیانگراین واقعیت است که سه هدف مهم درورای این مدعا کافی است .

اول – تطابق سازگاری حقوق با واقعیت ها

دوم – ثبات اجتماعی

سوم—امنیت قضائی وحقوق

به همین منظورطی 4دوره تاریخی نفوذ وتاثیر کاتبین بالعدل وسران دفاتر درامر تطابق سازی حقوق باواقعیت ها بخوبی آشکارمی شود ازاین رو قرن 12تا 16 درکشورهایی که قانون مدون داشتند اسناد حقوقی ومعاملات توسط سردفترتنظیم می شد درواقع منشا پیدایش سند همین کاتبین بودند از بررسیهای 4دوره تاریخی می توان به این نتیجه رسید که همیشه سران دفاتر بتدریج راه ادغام وسازش میان حقوق کلاسیک را با حقوق نوین درمعاملات هموارنمودندوبطوریکه محققین نوشتند داریوش ازپادشاهان ایران دستورداد تا جمهوری های یونان را درآسیا صغیر ممیزی واراضی مزروعی راباقید مساحت واصلاح دردفاتر دولتی ثبت نمایند ویا درایران دردوره انوشیروان ثبت معاملات نزد قضات دردفاتر آنان انجام می شد ودردوره صفویه مرجعی بنام صدردیوانخانه تاسیس شد که ثبت معاملات وتنظیم اسناد را انجام میدادند وحتی دراواخرسلطنت فتحعلی شاه قاجار برای جلوگیری ازبروز اختلافات دفاتر نزد کارگزاریها وجود داشت که اسناد ومعاملات درآن ثبت می شد ودر2قرن اخیر نیز بسیاری ازمراجع دینی دفتری بنام شرعیات داشتند تا خلاصه معاملات را ثبت می کردند بدین نحو که سردفتر درنظام حقوق ایران ازجایگاه تاریخی وشرعی وقانونی برخوردار بوده است

ازلحاظ شرعی آیه 282سوره بقره که طولانی ترین آیه قرآن است می فرماید  شما ای کسانی که ایمان آورده‏اید هر گاه به یکدیگر وامی تا مدّت معیّنی دادید آنرا بنویسید، نویسنده‏ای در بین شما آن را به درستی بنویسد، و هیچ نویسنده‏ای نباید از آنچه خدایش آموخته دریغ کند، پس حتما بنویسید، و باید کسی که حق به عهده او است و بدهکار است، املاء کند، (نه طلبکار)، و باید که از خدا و پروردگارش بترسد، و چیزی کم نکند و اگر بدهکار سفیه یا دیوانه است، و نمی‏تواند بنویسد سرپرستش به درستی بنویسد، و دو گواه از مردان و آشنایان به گواهی بگیرید، و اگر به دو مرد دسترسی نبود، یک مرد و دو زن از گواهانی که خود شما دیانت و تقوایشان را می‏پسندید، تا اگر یکی از آن دو یادش رفت دیگری به یاد او بیاورد، و گواهان هر وقت به گواهی دعوت شدند نباید امتناع ورزند و از نوشتن وام چه به مدّت اندک و چه بسیار، ملول نشوید، که این نزد خدا درست‏تر و برای گواهی دادن استوارتر، و برای تردید نکردن شما مناسب‏تر است، مگر آنکه معامله‏ای نقدی باشد، که ما بین خودتان انجام می‏دهید، پس در ننوشتن آن حرجی بر شما نیست، و چون معامله‏ای کرده‏اید گواه گیرید، و نباید نویسنده و گواه را زیان برسانید، و اگر رساندید، ضرری به خودتان است، از خدا بترسید خدا شما را تعلیم می‏دهد، که او به همه چیز دانا است با تاکید بر اینکه این آیات از مفصل‏ترین آیات قرآن هستند

 با نگرش بسیار ساده نه درقالب تفسیر ویا حتی ترجمه بلکه با مطالعه آیه درمی یابیم آیه واقعیت موجود با وضعیت حال جامعه ما تطبیق داردباید  توجه داشت که صلاحیت ذاتی سردفتر درآیه مذکور مشاهد ه می شود   

لذا چنانچه فرشتگان اعمال انسانها را ثبت می کنند برابر آیه قرآن کریم کسانیکه باید بنویسندو اموال ومسائل مالی انسانها را نیز بنویسند وثبت کنندکه این افراد کاتب بالعدل (سردفتراسنادرسمی ) می باشد 

لذا با ورود به مباحث تاریخی وقانونی مشخص می گردد که ازسال 1290هجری شمسی ودرزمان مشروطه قوانین مربوط به ثبت معاملات ودوایر ثبت اسناد مطرح بوده وبراساس آن قانون مردم با مراجعه به اداره ثبت معاملات خودراثبت می کردند ولی 17سال بعد ازتصویب قانون ثبت دربهمن 1307قانون تشکیل دفاتراسناد رسمی در20ماده به تصویب رسید و وفق قانون مردم درصورت تمایل می توانستند با مراجعه به دفاتراسنادرسمی معاملات خود را ثبت کنند ومجددا درسال 1308نیز مقرر شد درنقاطی که وزارت عدلیه مقتضی بداند بر ای تنظیم اسنادرسمی وثبت معاملات مردم  دفاتراسنادرسمی به تعدادکافی معین کندوجاهایی که دفاتراسنادرسمی نبود مردم  برای ثبت معاملات به اداره ثبت  مراجعه می نمودند ودرسال 1310نیز همین قانون با اصلاحاتی به تصویب رسید وبموجب ماده 83قانون ثبت مصوب 1310حوزه صلاحیت هریک از دفاتراسناد رسمی به موجب نظامنامه وزارت عدلیه معین شده بود ودراین ماده لزوم ثبت در2دفتربدین نحوکه هردفترخانه به جز دفاتری که درمحضر مجتهدین جامع الشرایط بوده یک نماینده اداره ثبت باید حضورمی یافت ومعاملات علاوه برثبت دردفترسردفتردردفترنماینده ثبت نیز باید ثبت میشد ودرسال 1316نیزقوانین به همین منوال بود ودرسال 1354 مجدد اصلاح شد که علاوه برثبت معاملات ثبت شده معاملات ثبت نشده را نیز دردفترخانه ثبت می کردند وهرگونه تعهد ومعامله ونقل وانتقالات نیز به ثبت می رسید که فقط بین طرفین وقائم مقام قانونی آنان رسمیت داشت

مصوبات 1316و1354دارای ویژگیهای مهمی بود ازجمله تنظیم معاملات وتنظیم اسناد را منحصرا برعهده دفترخانه ها گذاشته بودند وازوظایف اداره ثبت خارج نمودندوبرخی ازمواد ماقبل سال 1316و1354که مغایر با قانون تشخیص داده شده اندکماکان به قوت واعتبارخود باقیست وامروزه نیز اجرا می شود ازجمله اینکه دفاتراسنادرسمی دارای یک سردفتر ودودفتریار(که جایگزین نماینده ثبت شده است ) ودفتریاراول را بعنوان معاون دفترخانه معرفی نموده است

لذا باید اذعان داشت سردفترپاسدارقوانین بوده وضامن حفظ امنیت  قضائی وحقوقی است ومعمولا درتنظیم اسناد اصول نگارش را نیز رعایت نموده وکلیه امکانات ونخصص وتجربیات خود را دراختیارمراجعین قرارمیدهدوتلاش می نماید که نسبت به تصمیمات طرفین وجه قانونی بدهد ودراین چهارجوب سردفترپیامدها ونتایج ناشی ازقراردادها ومبایعه نامه ها را به طرفین توضیح می دهد وبراساس ماده 49 قانون ثبت وظیفه ذاتی سردفتر تنظیم  اسناد  افراد جامعه می باشد بااین مبحث مشخص می شود که پیشینه تاریخی وشرعی وقانونی دفاتراسناد رسمی نشان ازاهمیت وحساسیت اسناد ومعاملات مردم بوده که مقنن درسالیان متمادی سعی داشته هرچه با علم روز پیش می رود چگونگی تنظیم اسناد ومعاملات مردم را رسمیت بخشیده وبه ان اعتبار قانونی دهد وبرهمین اساس بود وهست که مطابق مقررات اسنادی که تنظیم شده است آثاری را دارا می باشد ازجمله

1—معتبر بودن تمام محتویات وامضای سند رسمی

2—معتبر بودن مندرجات سند رسمی

3—قابل اثبات نبودن دعاوی مخالف مندرجات سندرسمی به وسیله امارات قضائی

4—معتبر بودن نسبت به اشخاص وطرفین وقائم مقام قانونی آنها

5—لازم الا جرا بودن سند رسمی

6—عدم احتیاج به سپردن خسارات احتمالی برای تامین خواسته دردعاوی مستند به سند رسمی

7—عدم شمول مرور زمان نسبت به سند رسمی ثبت شده وامکان صدوراجرائیه درهرزمان

8- باطل بودن رای داوردرمواردی که مخالف مندرجات سند رسمی تنظیم شده بین طرفین باشد

که هرکدام توضیحات ومباحث بسیارزیادی دارد وچون قصدنگارنده ورود به این موضوعات نبوده وآثارثبت اسناد را برشمردم تا حساسیت واهمیت اسنادرسمی را متذکرشوم لذا صرفا به این مهم بسنده می کنم که مقنن درماده 1287 قانون مدنی تاکیددارد  به اینکه اسنادرسمی درحدود وصلاحیت آنها وبرطبق مقررات قانونی تنظیم شده باشد رسمی است ودرماده 1288همان قانون مقرر داشته مفاد سند رسمی درصورتی رسمی است که مخالف قانون نباشد ودرماده 70 قانون ثبت به تبعیت ازماده 2 قانون مذکور می گوید سندی که مطابق قانون به ثبت رسیده است وتمام محتویات وامضای مندرج درآن معتبرخواهدبود مگراینکه مجعولیت آن ثابت شود واستحکام وپشتوانه قانونی اسناد رسمی همین بس که درقسمت اخیر ماده 70قانون ثبت عنوان داشته انکارمندرجات اسنادرسمی ...مسموع نیست مامورین قضائی یا اداری ...چنانچه انکاریا تردید نمایندبه 6ماه یا یک سال انفصال موقت محکوم خواهند شد به همین خاطر است اسنادی که توسط سردفترتنظیم می شود دارای ضمانت اجرایی بوده ودارای قطعیت ولازم الاجراست وهرایام می گذرد ارزش وموهبت الهی کتابت عقود ومعاملات وتعهدات بارزتر می شود به طوری که امروز کمترمعاملاتی است که دارای بارمالی نباشد وبدون ثبت قرارداد انجام پذیرد ازاین روست سردفتردرجامعه مدنی حقوق افراد را حفظ وتائید می کند وارسوی دیگرحقوق افراد عادی درمقابل افراد حرفه ای درعملیات حقوق مانند تنظیم قولنلمه واجاره نامه ورهنی را حفاظت می نماید پس سردفتر جایگاه مهمی درنزد افراد جامعه دارد وجامعه به اواعتماد دارد سردفتر درغم وشادی افراد جامعه شرکت دارد سردفتر درتنظیم خانوادگی هبه نامه ازپدربه فرزند ومرد به همسر خود ودرتقسیم ترکه ومشاوره درامورخانوادگی ورفع اختلاافات خانوادگی وسایر امور مربوطه نقش اساسی دارد وبدون شک نهاد سردفتری با سابقه طولانی درثبت معاملات وتنظیم قراردادها ومبایعه نامه ها با استفاده ازتکنولوژی های جدید وارتباطات سرعت وضریب ایمنی را بالاببرد بنا به دلائلی که عنوان شد سردفتر دارای جایگاه شرعی وتاریخی وقانونی بوده وصلاحیت ذاتی سردفترتنظیم قرارداد می باشد قطعا می تواند درامرقضا زدایی کمک موثری به قوه قضائیه بنماید وبه صراحت اعلام میدارم با هیچ یک ازمشاغل قابل قیاس جهت تنظیم قراردادها واسناد نمی باشد

باید دید آنچه ازسال 1310تاکنون درقوانین ونوشته ها وحتی آیات قرآنی درخصوص کاتب بالعدل وسردفتر آمده است سردفترکیست ؟آیا سردفترهمان است که درماده 2قانون دفاتراسنادرسمی وسایر قوانین آمده است ؟ باید دید تجربیات وتخصص چندین (80ساله ) دفاتراسناد رسمی ازسردفترچه ساخته است ؟

دردنیای امروزی که عرصه های وجودی علم وفن آوری نوین روبه گسترش است خیلی مسائل هست که باید پایدارمی ماند قطعا اطراف ما هستند کسانیکه با امنیت کامل وخیال راحت با تثبیت مالکیت منزل . مغازه وکارخانه ومسجد ومدرسه واتومبیل خود با راحتی سر بربالین می گذارند وبدون دغدغه ازاینکه اسنادومدارک را تحویل سردفترداده وخیالش راحت است لذا یکی ازپایه های اقتصاد برروی سنگ بنای (تثبیت مالکیت ) سند رسمی گذاشته شده است وبعنوان دومین مبنع درآمد دولت به شمارمی آید

نقش سران دفاتر درقضا زدایی وکاهش ارجاعات مردم به محاکم قضائی بسیارپررنگ است ومانند اینکه هرگونه ادعا ودعوی درمقابل چند صفحه سند هماننداجتهاد درمقابل نص است هیچ دستگاه ونهادوسازمانی واداره ای را نمی بینی وسراغ نداریم که جهت  تسهیل امورخود وثبت اقدامات اداری خود به دفاتر اسنادرسمی نیازنداشته باشد درتمامی ادارات انواع اسناد رسمی قوت قلبی است برای انها  ملاحظه می شود قوه قضائیه بعنوان یک دستگاه ونهاد تخصصی دارای قضات برجسته ومتخصص است ولی سردفترعلاوه برتخصص درحرفه خود مشاوری است آگاه – بی طرف – امین ومسئول که آشنائی به تمامی قوانین موضوعه اعم ازثبتی – مالیاتی – بیمه ای – حقوقی – جزائی – ارث – وصیت – شهرداری وغیره وی را ازسایرین متمایز می سازد امروز کمتر سردفتری را می شناسید که دردنیای فن آوری امروزی بهره مند نباشد تنظیم اسناد از طریق کامپیوتر – آشنائی با دستگاه پوز واستفاده مطلوب وبه روز ازآن – (پرداخت الکترونیکی وجوه ) گواهی امضای الکترونیکی – استعلامات الکترونیکی – ارسال خلاصه معاملات ازطرق سیستم الکترونیکی – ثبت آنی معاملات که آخری ازبهترین شیوه وعالی ترین طریق ممکن علی رغم تمامی بی مهری وناملایمتهائی که انجام پذرفت ودارابودن سران دفاتر سایتها ووبلاگها ی متعدد وحضور فعال درعرصه مجازی وبرگذاری همایشهای مختلف درهمین خصوص وسایر امورات مرتبط  این نوید را به جامعه میدهد که سردفتر بعنوان یک عنصر فوق تخصص درامور خود برخورداراست ونقش سریع ودقیق درتجربه وتخصص وعلم روز بسیار پررنگ وپرباراست

امروز کمترسردفتری را سراغ داریم وقتی عصر به منزل می رود پرونده ای همراه نداشته باشد ودرمنزل به رتق وفتق امورمردم نپردازد ازتنظیم وصیت نامه 50صفحه ای تا تقسیم ارث ومانرک متوفی با پیچدگی خاص وتنظیم تقسیم نامه ها درمنزل بخودی خود افراد خانواده درامورات دخیل شده  وازاین روست که خانواده سردفتری همه در آن دخالت دارند

حال با تمام مباحث مطرح شده آیا جایگاه سردفتر درجامعه فعلی با آن همه سابقه تاریخی – شرعی – قانونی – حفظ شده است ؟ برابر آیات قرآنی فرشتگان اعمال انسانها وافراد جامعه را ثبت می کنند وبه تعبیری دفاتراسنادرسمی اموال انسانها را ثبت می کنند . سران دفاتر درجایگاه علمی – فقهی – وشخصیتی قراردارند حفظ کیان وشان ومنزلت سردفتر بعهده چه شخص است ؟

آیا باورود سردفتر به ادارات شان ومنزلت وی حفظ می شود ؟ درصورتیکه هرروز می شنویم فلان سردفتر دراداره دارائی – شهرداری – اوقاف- بیمه – ثبت – دادگستری – اداره آب وبرق وگاز ومخابرات وغیره با مشکل مواجه شده است دلیل بروز این مشکلات کجاست ؟ چه کسی تاکنون این موضوعات را آسیب شناسی کرده است ؟

کانون – ثبت – دستگاه قضائی – یا خودسردفتر اسنادرسمی  کدامیک درحیطه وظایف خود به آبرو وحیثیت این پیشینه تاریخی – شرعی – قانونی توجه نمودند براستی جایگاه سردفترکجاست ؟ آیا جایگاه سردفتر همان است که درسردرب مرکز تعویض پلاک نوشته اند مرکز تعویض پلاک ونقل وانتقال سند رسمی خودرو – یا درمشاورین املاک سربرگی را چاپ نمودند ودرقولنامه ها ومبایعه نامه ها عنوان شده سازمان ثبت وکانون سردفتران وممهور به مهر هم شده ودلال مشاوراملاک صراحتا به افراد جامعه می گوید درسربگ ما هم سازمان ثبت هست وهم کانون سردفتران ومهمتراینکه ما قیمت واقعی را ثبت می کنیم پس اسناد تنظیمی درمشاورین املاک  بالاتراز اسنادرسمی است ویا با ورود اداره دارائی مبنی بردریافت مالیات مشاغل – مالیات عملکرد – مالیات ارزش افزوده – اخیرا نیز مالیات برکارکنان وپرسنل به لحاظ پرداخت 15درصد پاداش ویا با ورود شهرداری برای عوارض وهمچنین عدم پذیرش محل کارسردفتر وجلوگیری از نصب تابلو وبدون اطلاع وتوجه برداشت وتخریب تابلو وبردن آن بجای نامعلوم ویا دردفاع همکاران محترم وکیل دادگستری برای دفاع ازموکل خود دراصحاب سند با دادن مشاوره به موکل خود مبنی براینکه علیه سردفتر شکایت کن که من درروز تنظیم سند دردفترخانه حاضر نبودم وشخص دیگری جای من امضا کرد وازاین قبیل مطالب واینها را اضافه کن دستورالعمل ها – بخشنامه ها – وغیره که هرروز بااعصاب وروان سردفترسرو کاردارد  

درهرصورت لازمه تحقق عدالت اجتماعی رسیدن به باورهای انسانی است که سران دفاتر نیز درهمین معقوله می گنجند وباید باورداشت سردفتر بعنوان امین مردم وآگاه به امور وقوانین وبی طرف درمعاملات وشخصیت اجتماعی که مردم به آن باوردارند دراین جامعه زندگی می کند

.پس باید باورداشت روز6دی بعنوان روزسردفتراسنادرسمی یادآور تمامی زحمات وتلاشهای نخبگان وفرهیختگان این حرفه شریف وآنچه که قرآن کریم بیان داشته وآنچه قوانین موضوعه به کرات عنوان داشته وانچه تاریخ گواه میدهد زیبنده سران دفاتر اسمی این روز خجسته  به همه همکاران برجسته وفرهیخته مبارک باشد 

ساداتی کردخیلی